English Version

Vodun fetisj

uit Togo en Benin

In de West-Afrikaanse landen Togo en Benin leven de Fon, de Aja en de Ewe. Deze volken geloven in een Schepper-God, die wordt bijgestaan door goden en godinnen, voorouders en geesten. Zij vatten dit kosmische krachtenspel samen in het begrip Vodun (voodoo). Om een goede verstandhouding te bewaren met de goden, geesten en voorouders, zijn gelovigen dagelijks bezig deze kosmische krachten tot rust te brengen met behulp van fetisjen en plengoffers.

Fetisjen zijn objecten die na rituele handelingen de behuizing vormen van 'persoonlijke' machten of 'goddelijke' krachten. Het begrip is verbonden met 19e-eeuwse theorieën van missionarissen en zendelingen die in het West-Afrikaanse fetisjisme een voorstadium van religie zagen. De meeste fetisjen zijn zorgvuldig gekozen samenstellingen van werkzaam geachte materialen, zoals schelpen, horens, tanden, botjes, schedels, haren, spijkers, sleutels, fluitjes en spiegels, maar ook voddenlapjes en vuil werden gebruikt.

Plengoffers vormen de verbintenis tussen mensen en goden. Ze drukken uit dat in deze relatie 'geven en nemen' centraal staat: goden, geesten en voorouders geven hulp en bescherming en in ruil daarvoor rekenen ze op offergaven en geschenken. Hierbij heeft elke god zijn eigen voorkeuren. Veel fetisjen vertonen, behalve resten van offergaven (alcohol, bloed, kruiden, bladeren, botjes, aarde en ijzer), vaak ook sporen van pigmentstoffen en gekleurd textiel. Iedere kleur verwijst naar een specifieke god uit het Vodunpantheon.

Houten bochio beelden zijn voorzien van allerhande materialen: touw, textiel, kalebassen, horens, flesjes, fluitjes, dierenschedels, slotjes, ijzeren pennen en kaurischelpen. De 'goede' combinatie van materialen geeft het beeld de kracht die het nodig heeft om een bepaald onheil af te wenden. In een vastomlijnd ritueel, begeleid door spreuken en offers, worden de voorwerpen door een fetisjpriester vastgezet. Pas als het beeld op deze manier verzadigd is met kracht, kan het de energie van goden, voorouders en geesten vasthouden en laten werken.

In de Vodunreligie staan antropomorfe figuren in verband met Legba, de kosmische boodschapper wiens driften gereguleerd moeten worden om de communicatie tussen mensen en goden en tussen de goden onderling goed te laten verlopen. Legba is altijd aanwezig op belangrijke plaatsen: op kruispunten, aan de rand van het dorp, bij markten en rondom de huizen. Hij wacht tot hij op tijd met het juiste voedsel gevoed wordt. Als hij niet op tijd en met het juiste voedsel tevreden gesteld wordt, gedraagt hij zich als een ware plaaggeest.

In sommige Afrikaanse culturen is de geboorte van een tweeling een slecht voorteken. Bij de Fon, de Aja en de Ewe in Togo en Benin daarentegen zijn tweelingen juist de meest gewenste kinderen. In de Vodunkosmos, een universum dat bol staat van tegenstrijdigheden, vertegenwoordigen tweelingen in hun twee-eenheid tegelijkertijd de tegenstelling én de verzoening. Rond het leven van tweelingen heeft zich dan ook een hele cultus ontwikkeld waaronder die van tweelingpotjes.

Voor de informatie met betrekking tot dit onderwerp is gebruik gemaakt van de boeken: 'Soul of Africa. De magie van een continent' en 'Geest en Kracht, Vodun uit West-Afrika'.

LET OP: niet alle objecten zijn in de galerie aanwezig. Wilt u een object bekijken, neem dan telefonisch 023 542 80 59 of via info@artemagica.nl contact op.

 

  Artikel over fetisj