English Version

Wen Zen: ritueel

aardewerk uit Togo en Benin

Vodun (voodoo) is het eeuwenoude West-Afrikaanse geloof in een magisch krachtenveld dat het bestaan op aarde bestiert. Een wereld waarin rituele potten en figuren van aardewerk goden, godinnen, voorouders en geesten kunnen aantrekken; waarin Vodungoden met offers moeten worden 'gevoed' opdat ze geen onheil over de mensen brengen en waarin met kracht geladen beelden iemand uit een uitzichtloze situatie kunnen bevrijden.

In Togo en Benin noemt men aardewerk dat speciaal is bedoeld voor Vodunrituelen Wen-Zen, ofwel potten met een boodschap. Het is herkenbaar aan allerlei 'decoraties' zoals gaatjes, noppen, uitsteeksels, diermotieven en menselijke figuren. Veel van dit aardewerk vertoont - behalve resten van offergaven - ook sporen van witte, rode en blauwe kleurstof en stukjes gekleurd textiel. De motieven en kleuren verwijzen vaak naar een specifieke Vodungod.

Volgens de Vodunmythologie staat Nana Buruku aan het begin van de schepping. Deze androgyne god bracht de twee-eenheid Mawu-Lissa voort om ordening te scheppen in de kosmos. Ze zijn elkaars tegengestelden en vullen elkaar tegelijkertijd aan. Mawu is het vrouwelijk principe en Lissa is mannelijk. Samen zorgen ze voor het ritme van dag en nacht. In dit evenwicht ligt de essentie van het leven besloten.

Toen de kosmos geordend was, werden de verschillende domeinen op aarde overgedragen aan de talrijke 'kinderen' van Mawu-Lissa, die allemaal hun eigen 'specialisaties' hebben en als Vodun moeten waken over de schepping. Sterk vereenvoudigd kunnen ze worden ondergebracht in 3 pantheons: het hemel-, het aarde- en het donderpantheon. Elk pantheon heeft eigen goden en godinnen, die als het ware alle aspecten van het leven en alle menselijke ervaringen bestrijken.

De belangrijkste aardegod is Sakpata. Hij kan honger en ziekte brengen, maar de mens ook beschermen tegen al het kwaad. Een typische Sakpata kleur is rood. Stekels verwijzen naar Tohusso, de Vodun van het water. En Dan, de kosmische slang die de bewegingen van de levensloop in stand houdt, heeft meestal een witte kleur; een verwijzing naar kosmisch evenwicht. Typerend voor Lissa - het mannelijk element in de kosmos - zijn potten met op het deksel een of meerdere kameleons.

Kenmerkend voor het Vodunaardewerk is de wat grove afwerking. De animistische decoraties en figuren hebben iets ruws. Een reden voor deze 'oeruitstraling' ligt in de afwezigheid van ovens. Op veel plaatsen in Togo en Benin werd de klei gebakken in open vuren met lage temperaturen. Ondanks deze technische beperkingen zijn de potten en figuren van een bijzondere kwaliteit.

Voor de informatie met betrekking tot dit onderwerp is gebruik gemaakt van de boeken: Vodun, Kracht en Aarde, uitgave Afrika Museum - Berg en Dal 1996 en African Vodun: Art and Psychology and Power, auteur Suzanne Preston Blier, uitgave University of Chicago 1995.

LET OP: niet alle objecten zijn in de galerie aanwezig. Wilt u een object bekijken, neem dan telefonisch 023 542 80 59 of via info@artemagica.nl contact op.

 Artikel over ritueel aardewerk